Muốn vì dân phải biết dân nghĩ gì

Nguyễn Quang Thân

Các viện điều tra dư luận xã hội (ĐTDLXH) đã tồn tại như nấm mùa xuân trong các quốc gia văn minh. Một chính phủ dù cởi mở đến đâu cũng vẫn luôn thấy thiếu thông tin. Điều quan trọng nhất mà người cầm lái một xã hội dân sự cần phải biết là người dân họ lãnh đạo (cai trị) đang nghĩ gì, muốn gì. Vì họ hiểu rõ sức mạnh vô địch của ý dân, không chỉ trong kỳ bầu cử đã đành mà cả trước và sau đó.

Mặc dù đã có một số cơ quan nhà nước hay Đảng, đoàn thể có tổ chức chuyên ĐTDLXH, nhưng công việc quan trọng bậc nhất này ở nước ta còn xa mới có trình độ chuyên nghiệp để đạt mục tiêu, yêu cầu của một xã hội dân sự và pháp quyền. Việc Trung tâm Thông tin, Thư viện và Nghiên cứu khoa học (Văn phòng Quốc hội) tổ chức Hội thảo “Vai trò của ĐTDLXH trong việc phục vụ hoạt động của Quốc hội” vừa qua là cần thiết, nhưng chúng ta cũng cần đặt ra câu hỏi: tại sao đến bây giờ mới làm một việc quan trọng, đáng lẽ phải làm từ rất lâu rồi như thế?

Tài liệu trong cuộc hội thảo muộn màng này lộ những con số đáng ngạc nhiên và đáng lo lắng: một cuộc điều tra với 600 người tại ba tỉnh thành cho hay về hình ảnh của QH trong dân: chỉ có 41,3% số người biết vị trí của QH là cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước, 36,8% số cử tri được hỏi nhận thức rõ QH là cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của người dân, 21% số người được hỏi biết tên của một-năm đại biểu QH ở địa phương mình, những người chính họ đã từng bầu lên (theo Tuổi Trẻ ngày 25/4). Nếu hình ảnh của QH trong dân khá mờ nhạt như thế thì liệu “hình ảnh” của người dân trong mỗi vị đại diện cho họ như thế nào? Mỗi đại biểu QH thay mặt cho hàng chục ngàn người dân chắc sẽ khó “biết dân” chính xác nếu chỉ nhờ vào vài lần “tiếp xúc cử tri” xơ cứng và hình thức. Họ chắc sẽ khó khăn gấp bội khi muốn biết, muốn hiểu dân nghĩ gì, muốn gì nếu thiếu những tổ chức ĐTDLXH chuyên nghiệp. Chúng ta không biết những ông nghị khi phát biểu trên hội trường với những cụm từ chắc nịch như “cử tri tỉnh X, vùng Y của chúng tôi đều yêu cầu, đều muốn thế này thế nọ…” hay “nhân dân mong muốn thế này thế kia” thì họ đã căn cứ vào những chứng cứ được điều tra một cách khoa học và tương đối chính xác nguyện vọng của dân hay chưa mà dám tự tin khẳng định như thế? Cho nên mới có nhiều chuyện cười ra nước mắt về “chỉ số IQ cao với dự án tàu cao tốc”, về “luật nhà văn”, về “luật biểu tình” bộc lộ trình độ hiểu biết của một số đại biểu QH.

Không chỉ đại biểu QH mà nhiều nơi, nhiều chỗ, nhiều cấp, luôn có những người mặc nhiên cho mình cái quyền nói thay nhân dân mà không cần chứng minh hay căn cứ gì hết. “Nhân dân chúng ta”… là một cụm từ thường xuyên bị lạm dụng, bị mạo xưng. Chỉ đến khi người dân biểu lộ cụ thể hành động của mình như khiếu kiện, biểu tình hay đình công, bãi thị… thì những vị cầm quyền vẫn say mê nói thay dân một cách liều mạng mới thấy cần thiết phải có những tổ chức ĐTDLXH có đầy đủ thẩm quyền, có tính chuyên nghiệp và chính xác!

Những điều ấy cho ta hiểu vì sao các quốc gia dân chủ, văn minh có rất nhiều viện, tổ chức làm việc ĐTDLXH, có những thương hiệu nổi tiếng thế giới và đáng tin cậy như viện của GS Gallup. Họ không đặt cái cày trước con trâu, trước khi muốn “định hướng dư luận” (một việc làm khó hơn lên trời) thì quan trọng bậc nhất là phải biết rõ cái dư luận mà mình muốn “định hướng” như thế nào. Nếu có tổ chức ĐTDLXH tin cậy của riêng mình, chắc chắn sẽ không còn những phát biểu “chay” và liều của một số vị đại diện cho dân như hiện nay. Mong rằng, thay vì “nhân dân tỉnh X của chúng tôi”, dân được nghe một câu khác đại loại như “ba mươi bảy phẩy hai phần trăm cử tri tỉnh X chúng tôi” muốn cái này cái nọ. Có lẽ đây là vấn đề mấu chốt và quyết tử của cơ quan đại diện cao nhất của quyền lực ở một quốc gia dân chủ, văn minh. Muốn vì dân, do dân không thành lời nói suông thì tối thiểu, phải biết dân đang nghĩ gì, muốn gì.

Theo PNO